Wielokrotnie spotykam osoby duchowne, które nie rozumieją sztuki. Ich myślenie zatrzymało się na jednym tylko okresie, na symbolizmie, lub całkowicie odrzucili sztukę, uważając, że fotografia doskonalej przedstawia rzeczywistość.

Emil Nolde, Tańczące dziewczęta (1909)

Sztuka tym różni się od artystycznego rzemiosła, że nie dąży do odtworzenia wyglądu rzeczy, ile do nadania kształtu temu, co zamieszkuje wyobraźnię artysty, do przedstawienia w widzialnej formie jego świata wewnętrznego powstałego dzięki obcowaniu z naturą. Rzeczy odzwierciedlone niczym fotografia, nigdy nie zaspokoją człowieka wrażliwego. Stojąc przed obrazem, patrzymy na zapis spotkania malarza z otaczającą go rzeczywistością. Malujący artysta widzi nie tylko linie, barwy, światła i cienie, ale także atmosferę i muzykę, którą tworzą. Jego obraz przekazuje nieraz zachwyt i wzruszenie, innym razem rodzi pytania, niepokoi, prowokuje lub nawet przeraża. Pozwala nam smakować harmonię lub dostrzec własne zagubienie. Z jednej strony wprowadza nas w świat artysty, pozwalana przez chwilę buszować w jego umyśle i żyć emocjami, jakich doświadczał tworząc; a z drugiej strony budzi nieobecną w nas do tej pory refleksję, dostraja wewnętrzne struny i karmi ducha.

Vincent van Gogh, Gwiaździsta noc (1889)

Niektórzy malarze czynili rzeczywistość bogatszą o swoje osobiste doświadczenie, inni starali się tę rzeczywistość upraszczać, sprowadzając ją do tego, co zasadnicze, aby nie gubiąc się w szczegółach oddać istotę wszechrzeczy (Piet Mondrian, Theo van Doesburg). Jeszcze inni eksperymentowali współbrzmienie linii, kolorów i kształtów abstrahując od tego, co figuratywne (Vassily Kandinsky).

Paul Klee, Harmonia flory północy (1927)

Do obrazu Kandinsky’ego można podejść jak do symfonii, jak do utworu muzycznego, w którym dźwięki nie przekazują emocji, lecz je w słuchaczu wywołują. Spoglądając na dzieło abstrakcjonisty, musimy przede wszystkim uwolnić się od myślenia typu „co autor miał na myśli”. Zatrzymajmy się na naszych własnych emocjach. Co w nas wywołuje to zestawienie kolorów, dynamika kreski i układ figur?

Vassily Kandinsky, Kompozycja 8 (1923)